لورامید (Lauramide DEA) و سویامید (Soyamide DEA) هر دو از دسته آلکانول آمیدها هستند که به عنوان سورفکتانت غیر یونی، عامل کف کننده، غلیظ کننده و پایدار کننده در فرمولاسیون محصولات شوینده، آرایشی-بهداشتی و مراقبت شخصی کاربرد دارند. تفاوت لورامید و سویامید در منبع اولیه اسیدهای چرب تشکیل دهنده شان است. لورامید عمدتاً از اسید لوریک با زنجیره ۱۲ کربنه که معمولا از روغن نخل یا نارگیل مشتق میشود، سنتز میگردد، در حالی که سویامید از اسیدهای چرب روغن سویا بهدست میآید که ترکیبی از زنجیرههای کربنی مختلف است. این تفاوت در منبع، میتواند بر روی کاربردهای صنعتی و انتخاب آن تاثر گذار باشد.
لورامید چیست؟
لورامید (Lauramide) یا لورامید DEA یک ترکیب شیمیایی است که معمولاً از واکنش اسید لوریک (یک اسید چرب با ۱۲ اتم کربن) با دیاتانول آمین تولید می شود. این ماده یک سورفکتانت غیر یونی است که به عنوان عامل کف کننده، غلیظ کننده و امولسیفایر در محصولات مختلف استفاده می شود.
رنگ معمول لورامید زرد کمرنگ تا کهربایی روشن است. حتی با خلوص بالا، به دلیل ماهیت شیمیایی و فرآیند تولید، اغلب طیف های ملایم زرد تا کهربایی دیده میشود. گریدهای بسیار خالص تر مثل گرید دارویی یا آرایشی ممکن است بیرنگ یا شفاف یا زرد بسیار کمرنگ باشند.
کاربردهای اصلی لورامید
- شامپوها و محصولات مراقبت از مو
- مایعهای ظرفشویی و پاککنندههای خانگی
- محصولات آرایشی و بهداشتی
- به عنوان عامل ایجاد کننده کف و غلیظ کننده
سویامید چیست؟
سویامید (Soyamide) یا سویامید DEA یک ترکیب مشابه است که از واکنش اسیدهای چرب موجود در روغن سویا با دیاتانول آمین تولید می شود. این ماده نیز سورفکتانت غیر یونی با خواص مشابه لورامید است.
رنگ معمول سویامید زرد تا قهوهای کمرنگ و اغلب تیرهتر از لورامید است. دلیل اصلی آن در این است که منشأ روغن سویا حاوی رنگدانههای طبیعی مانند کاروتنوئیدها و اسیدهای چرب غیراشباع است که مستعد اکسیداسیون بوده و می توانند باعث تیره تر شدن رنگ شوند. سویامید به مرور زمان و در معرض هوا و نور، ممکن است به سمت قهوهای طلایی یا حتی قهوه ای تیره تغییر رنگ دهد که به دلیل اکسیداسیون اسیدهای چرب غیراشباع می باشد.
کاربردهای اصلی سویامید
- محصولات مراقبت شخصی
- مواد شوینده
- امولسیفایر در برخی محصولات صنعتی
تفاوت های سویامید و لورامید
در حالی که هر دو ترکیب عملکردهای مشابهی به عنوان سورفکتانت دارند، تفاوت اصلی در منبع اولیه آن هاست. لورامید از اسید لوریک مشتق می شود در حالی که سویامید از روغن سویا به دست می آید. انتخاب بین این دو اغلب به عوامل مختلفی از جمله قیمت، در دسترس بودن، ملاحظات زیست محیطی و ویژگی های مورد نیاز محصول نهایی بستگی دارد. امروزه بسیاری از تولید کنندگان به دنبال جایگزین های جدیدتر و ایمن تر برای هر دو این ترکیبات هستند.
| جنبه مقایسه | لورامید | سویامید |
|---|---|---|
| منبع اصلی | اسید لوریک (معمولاً از روغن نخل یا نارگیل) | روغن سویا |
| ساختار شیمیایی | مشتق شده از اسید چرب با زنجیره ۱۲ کربنه (C12) | مخلوطی از مشتقات اسیدهای چرب با طول زنجیره مختلف |
| خواص فیزیکی | کف پایدارتر، ویسکوزیته بیشتر | خواصی مشابه اما ممکن است کمی متفاوت باشد |
| ملاحظات زیست محیطی | نگرانی های زیست محیطی مربوط به کشت نخل | منبع گیاهی تجدیدپذیر، معمولاً دوستدار محیط تر |
| حساسیت پوستی | ممکن است در برخی افراد ایجاد حساسیت کند | به طور کلی ملایمتر و سازگارتر با پوست |
جدول تفاوت لورامید و سویامید
فرق های تخصصی لورامید و سویامید
۱. ترکیب اسیدهای چرب و طول زنجیره (Chain Length Distribution)
لورامید: از اسید لوریک (C12:0) با خلوص بالا مشتق میشود. این اسید چرب اشباع، زنجیره کربنی ۱۲ اتمی خطی و کوتاه دارد. در نتیجه، لورامید DEA حاصل، یک ترکیب نسبتاً خالص و همگن با خواص بسیار قابل پیش بینی است.
سویامید: از روغن سویا به دست میآید که مخلوطی از اسیدهای چرب با طول زنجیره مختلف است. عمدتاً اسید لینولئیک C18:2، اسید اولئیک C18:1، اسید پالمیتیک C16:0 و اسید استئاریک C18:0. بنابراین، سویامید DEA در واقع مخلوطی از آلکانول آمیدهای مختلف نظیر پالمیتامید، استئارامید، اولئامید و … است که منجر به یک پروفایل عملکردی ترکیبی و پیچیده تر می شود.
۲. تأثیر بر خواص عملکردی (Performance Characteristics)
توانایی کف کنندگی و پایداری کف (Foaming): لورامید به دلیل ساختار خطی و کوتاه زنجیره، کف سریع تر، انبوه و با پایداری عالی تولید میکند. این ویژگی برای شامپوها و شویندههای دست بسیار مطلوب است. سویامید به دلیل حضور اسیدهای چرب بلندتر و غیر اشباع، ممکن است کف با حجم کمتر اما با بافت نرمتر و کرمیتر ایجاد کند.
ویسکوزیته و غلیظ کنندگی (Viscosity Building): لورامید قدرت غلیظکنندگی برتری دارد. این ترکیب به طور موثرتری ویسکوزیته سیستمهای حاوی سورفکتانتهای آنیونی (مانند SLES) را افزایش میدهد. سویامید نیز غلیظکننده است، اما اثر آن معمولاً ضعیفتر و بیشتر به ترکیب اسیدهای چرب موجود در آن بستگی دارد.
خاصیت امولسیفایری و پاک کنندگی: سویامید به دلیل حضور بخشهای هیدروکربنی بلندتر و گروه های غیراشباع، خاصیت حل کنندگی و امولسیون کنندگی بهتری برای روغنها و چربیهای غیرقطبی از خود نشان میدهد. لورامید برای امولسیون کردن آلودگی های سبک تر مناسبتر است.
سازگاری با پوست (Mildness): به طور کلی، آلکانول آمیدهای مشتق شده از اسیدهای چرب با زنجیره بلندتر مانند اجزای موجود در سویامید، ملایمتر بر روی پوست محسوب م یشوند. لورامید ممکن است در برخی فرمولاسیون ها یا برای پوست های بسیار حساس، احتمال تحریک کنندگی کمی بیشتری داشته باشد.
۳. پایداری شیمیایی و اکسیداسیون
لورامید (اشباع): به دلیل ساختار اشباع، در برابر اکسیداسیون و فساد بسیار مقاومتر است. رنگ آن روشن تر باقی می ماند و بوی نامطبوع ناشی از اکسید شدن اسیدهای چرب در آن ایجاد نمی شود.
سویامید (غیر اشباع): حاوی مقادیری اسیدهای چرب غیراشباع مانند لینولئیک اسید است که مستعد اکسیداسیون هستند. این امر می تواند به مرور زمان منجر به تغییر رنگ (زرد شدن) و ایجاد بوی نامطلوب در محصول نهایی شود. بنابراین، در فرمولاسیون های حاوی سویامید ممکن است نیاز به افزودن آنتی اکسیدان باشد.
تفاوت لورامید و سویامید و انتخاب آن به نیازهای فرمولاسیون بستگی دارد. اگر کف انبوه و پایداری و غلظت بالا اولویت اصلی باشد، لورامید انتخاب برتر است. اگر ملایمبودن، خاصیت امولسیفایری قوی و منبع گیاهی مد نظر باشد، سویامید گزینه مناسب تری خواهد بود، با این آگاهی که باید چالش های پایداری آن مدیریت شود.
نکات ایمنی و سلامتی
هر دو ترکیب از خانواده آلکانول آمیدها هستند و نگرانی هایی درباره ایمنی آنها وجود دارد. در دهه های گذشته نگرانی هایی درباره تشکیل نیتروزامین ها یا همان ترکیبات بالقوه سرطانزا وجود داشت. امروزه تولیدکنندگان فرمولاسیون هایی ایجاد کرده اند که این خطر را به حداقل می رساند. برخی کشورها استفاده از آنها را در غلظت های خاص محدود کرده اند.